MUZEJ STARE SRPSKE PRAVOSLAVNE CRKVE U SARAJEVU | Plemenito

MUZEJ STARE SRPSKE PRAVOSLAVNE CRKVE U SARAJEVU | Plemenito

MUZEJ STARE SRPSKE PRAVOSLAVNE CRKVE U SARAJEVU


slike

MUZEJ STARE SRPSKE PRAVOSLAVNE CRKVE U SARAJEVU
MUZEJ STARE SRPSKE PRAVOSLAVNE CRKVE U SARAJEVU
MUZEJ STARE SRPSKE PRAVOSLAVNE CRKVE U SARAJEVU
MUZEJ STARE SRPSKE PRAVOSLAVNE CRKVE U SARAJEVU
MUZEJ STARE SRPSKE PRAVOSLAVNE CRKVE U SARAJEVU
MUZEJ STARE SRPSKE PRAVOSLAVNE CRKVE U SARAJEVU
MUZEJ STARE SRPSKE PRAVOSLAVNE CRKVE U SARAJEVU
MUZEJ STARE SRPSKE PRAVOSLAVNE CRKVE U SARAJEVU
MUZEJ STARE SRPSKE PRAVOSLAVNE CRKVE U SARAJEVU
MUZEJ STARE SRPSKE PRAVOSLAVNE CRKVE U SARAJEVU
MUZEJ STARE SRPSKE PRAVOSLAVNE CRKVE U SARAJEVU
MUZEJ STARE SRPSKE PRAVOSLAVNE CRKVE U SARAJEVU
MUZEJ STARE SRPSKE PRAVOSLAVNE CRKVE U SARAJEVU
MUZEJ STARE SRPSKE PRAVOSLAVNE CRKVE U SARAJEVU
MUZEJ STARE SRPSKE PRAVOSLAVNE CRKVE U SARAJEVU
MUZEJ STARE SRPSKE PRAVOSLAVNE CRKVE U SARAJEVU
MUZEJ STARE SRPSKE PRAVOSLAVNE CRKVE U SARAJEVU
MUZEJ STARE SRPSKE PRAVOSLAVNE CRKVE U SARAJEVU
MUZEJ STARE SRPSKE PRAVOSLAVNE CRKVE U SARAJEVU
MUZEJ STARE SRPSKE PRAVOSLAVNE CRKVE U SARAJEVU
MUZEJ STARE SRPSKE PRAVOSLAVNE CRKVE U SARAJEVU
MUZEJ STARE SRPSKE PRAVOSLAVNE CRKVE U SARAJEVU
MUZEJ STARE SRPSKE PRAVOSLAVNE CRKVE U SARAJEVU
MUZEJ STARE SRPSKE PRAVOSLAVNE CRKVE U SARAJEVU
MUZEJ STARE SRPSKE PRAVOSLAVNE CRKVE U SARAJEVU
MUZEJ STARE SRPSKE PRAVOSLAVNE CRKVE U SARAJEVU
MUZEJ STARE SRPSKE PRAVOSLAVNE CRKVE U SARAJEVU
MUZEJ STARE SRPSKE PRAVOSLAVNE CRKVE U SARAJEVU
MUZEJ STARE SRPSKE PRAVOSLAVNE CRKVE U SARAJEVU
MUZEJ STARE SRPSKE PRAVOSLAVNE CRKVE U SARAJEVU
MUZEJ STARE SRPSKE PRAVOSLAVNE CRKVE U SARAJEVU
MUZEJ STARE SRPSKE PRAVOSLAVNE CRKVE U SARAJEVU
MUZEJ STARE SRPSKE PRAVOSLAVNE CRKVE U SARAJEVU
MUZEJ STARE SRPSKE PRAVOSLAVNE CRKVE U SARAJEVU
MUZEJ STARE SRPSKE PRAVOSLAVNE CRKVE U SARAJEVU
MUZEJ STARE SRPSKE PRAVOSLAVNE CRKVE U SARAJEVU
MUZEJ STARE SRPSKE PRAVOSLAVNE CRKVE U SARAJEVU

Stara crkva - hram sv. Arhanđela Mihaila i Gavrila, SARAJEVO


Po predanju i arheološkim podacima Stara srpska pravoslavna crkva Sv. Arhangela Mihaila u Sarajevu potiče iz srednjeg veka. Pisanih tragova o njenom postojanju u to vreme nema jer su, najverovatnije, propali za vreme turskih osvajanja naših zemalja. Pošto nema pisanih tragova upućeni smo da njenu starost utvrđujemo na osnovu indirektnih dokaza. Neobična osnova i oblik crkve, odvojen srednji deo hrama (naos) stupcima i dvospratnim arkadama, zidana oltarska pregrada, kameni svećnjaci pred oltarom, dva sloja na najstarijim ikonama sa ikonostasa i nadgrobni kameni spomenici nađeni oko crkve dovoljno govore o starosti crkve.

Na osnovu carigradskih deftera iz 1485. i 1489. godine može se pretpostaviti da je u to vreme postojala crkva u Sarajevu, iako se ona u defterima ne spominje. U prvom defteru se kaže da u Sarajevu ima 42 muslimanske kuće, 103 hrišćanske i osam dubrovačkih. Verovatno je tako jako hrišćansko naselje imalo bogomolju. U drugom defteru se pominje Đuro, sin popovski, što ukazuje da je u Sarajevu u to vreme bio sveštenik, a verovatno i crkva.Ko je ktitor crkve nije poznato. Narodno predanje je pripisuje Andrijašu, bratu Kraljevića Marka.


U XVI veku ima više podataka o sveštenicima, dok je u XVII veku crkva tri puta stradala od požara. Pošto su sanirane posledice poslednjeg požara iz 1656. godine crkvi je poklonjen polijelej, dva kamena svećnjaka pred oltarom i novi drveni ikonostas u rezbariji. Krajem XVII veka opljačkan je jedan deo imovine Stare crkve prilikom provale Evgenija Savojskog u Bosnu i Sarajevo.

U XVIII veku crkva je dva puta oštećena u požarima i to 1724. i 1788. godine. Posle prvog požara obnovljena je 1730. a četiri godine kasnije obnovljen je donji deo ikonostasa. U drugom požaru izgoreo je krov crkve. Popravljen je 1793. godine. Od tada pa do 1982. godine nije bilo značajnijih radova na crkvi osim što je 1881. podignut zidani zvonik sa zapadne strane, a 1982. godine crkva je generalno renovirana. Osvetio je na Cveti iste godine mitropolit Vladislav.

Stara crkva je dobrim delom ukopana u zemlju. Pravougaone je osnove, bez oltarske apside, duga je 14,5, široka 16,5, a visina unutrašnjosti je osam metara. Zidovi su građeni od kamena krečnjaka, debljine preko 100 cm., a svodovi od sedre (sige, bigra). Na spoljašnjim zidovima su široke fuge a unutrašnjost je omalterisana. Pokrivena je ćeramidom. Ulazi su sa kamenim lukovima i dovratnicima a prozori su pravougaoni sa kamenim pervazima i demirima. Podeljena je na oltar i naos (srednji deo crkve) koji je ograničen zidanim stupcima i lukovima na dva sprata. Oko srednjeg dela, sa severne i južne strane su dva sporedna broda a sa zapada zatvorena priprata (narteks). Svi ovi prostori su zasvedeni poluobličastim svodovima. Prilikom opravke 1730. godine bočni brodovi i narteks horizontalno su predvojeni patosom, tavanicom i tako je načinjeno gornje odeljenje – ženska crkva. Mali oltar u istočnom delu severnog broda načinjen je 1730. ili 1849. godine.

Najveću umetničku vrednost u Staroj crkvi ima drveni ikonostas u rezbariju iz XVII veka sa ikonama. Ikone je radilo više slikara. Tu su ikone zografa Radula ili Avesaloma Vujičića iz 1674, Maksima Tujkovića iz 1734. godine i nepoznatog baroknog slikara iz XVIII veka. Gornji red ikona na ikonostasu (Tajna večera, Skidanje sa krsta, Pranje nogu i Začeće) poklonio je Sarajlija Jovan Miletić iz Trsta u drugoj polovini XVIII veka.

U unutrašnjem i spoljašnjem delu naosa iznad stubaca i nad lukovima nalaze se ikone domaćih i stranih majstora od XVI do XVIII veka. Ima ikona velike umetničke vrednosti na zidovima hrama. Pored ikona, veliku vrednost imaju kandila, darohranilnice i okovi ikona od raznih vrsta materijala.


U Staroj crkvi se čuva ruka Sv. Tekle, delovi moštiju Sv. Patelejmona, Makrine i Jakova Persijanca a u ženskoj crkvi je smešten detinji kovčeg sa moštima. Mnoge značajne crkvene ličnosti su posetile Staru crkvu. Pored njih, crkvu su posećivale i poznate ličnosti iz političkog života. Godine 1985. crkvu je posetio španski kralj Huan Karlos sa suprugom Sofijom.

Za Staru crkvu je vezana srpska osnovna škola. Prvi podatak o njoj je iz 1539/40. godine. U dokumentima ima podataka o učiteljima koji su radili u ovoj školi od XVII do XIX veka. Škola je bila pri crkvi do 1858. godine. Uz osnovnu školu, osnovana je pedesetih godina XIX veka viša škola, docnije pretvorena u realku, koja je radila do 1883. godine kada su je austrijske okupacione vlasti zatvorile.

 

MUZEJ STARE SRPSKE PRAVOSLAVNE CRKVE U SARAJEVU

Muzej Stare srpske pravoslavne crkve u Sarajevu nastao je iz riznice te crkve. Za otvaranje Muzeja posebno je zaslužan crkveni tutor Jeftan Despić. Na ideju da se riznica pretvori u Muzej Despić je došao 1889. godine posle otvaranja Zemaljskog muzeja u Sarajevu. Da bi se ova ideja realizovala preuređen je gornji sprat magaze u crkvenoj porti, s desne strane od jugoistočnog ulaza u avliju prema ulici. Prostoriju u koju su smešteni muzejski eksponati osvetio je u nedelju 13. maja 1890. godine mitropolit Đorđe Nikolajević. Tim povodom je pročitana objava Crkvene opštine u kojoj se između ostaloga kaže: „Muzeji su od vrlo velike važnosti i za izučavanje i proučavanje prošlosti i istorije narodne. Već mi u ovom našem muzeju u staroj crkvi imamo lijepih stvari, koje nam kazuju prošlost sarajevsku. No da bi muzej baš potpuno odgovorio svome imenu, nužno je, da i narod pritekne u pomoć, jer kad svaki po krajcaru daruje za časak se nabere forinta, – tako isto će biti i ovdje. Ako svako po nešto priloži, mi ćemo imati krasan muzej, koji će našem srpskom narodu u Sarajevu na diku i ponos služiti, a strani svijet uvidjeće, da smo imali lijepu prošlost, a mi svi ćemo se onda truditi, da stvorimo još ljepšu budućnost. No ovaj naš muzej ima još jednu stranu, što drugi muzeji nemaju, a to je: ovo je crkveni muzej, i kogod što priloži, ne daruje samo muzeju, nego prilaže našoj crkvi, a time čini dobra djela i milostinju našoj svetoj crkvi.”

U prvobitnoj prostoriji Muzej će ostati do 1939. godine. Tada je jedna crkvena magaza u kompleksu crkvenih zgrada oko Starog hrama preuređena za potrebe Muzeja. U novu prostoriju preneti su dotadašnji muzejski predmeti i pridodati novi iz crkava i od privatnih priložnika. Predmete su stručno obradili, uredili i izložili Vladimir Skarić, direktor Zemaljskog muzeja u Sarajevu uz saradnju sa prof. Đokom Mazalićem i Darinkom Despić. Popis eksponata izvršio je Vladimir Skarić.

Za vreme Drugog svetskog rata Stara crkva i Muzej nisu stradali niti opljačkani, zahvaljujući brizi dr Joza Petrovića, ondašnjeg direktora Zemaljskog muzeja.

Pošto prostorija u kojoj je smešten Muzej nije zadovoljavala počelo se razmišljati 1954. godine da se za potrebe Muzeja adaptira bivša srpska osnovna škola, sa ulazom iz crkvene porte. Međutim, od ovog plana se odustalo pa je izvršeno proširenje muzejskih prostorija u prizemlju. Radovi su završeni krajem 1958. godine kada je Muzej ponovo otvoren sa drugom muzeološkom postavom, koju su priredili Petar Momirović, tadašnji kustos muzeja i prof. Svetozar Dušanić, upravnik Muzeja SPC.

Novo proširenje Muzeja izvršeno je 1975. godine. Te godine je denacionalizovana zgrada tzv. „Daire” a potom je adaptirana za potrebe Muzeja. Postavku Muzeja izvršio je protojerej-stavrofor Slobodan Radović, paroh sarajevski i istoričar umetnosti. Muzej je posvećen Sv. velikomučenici Tekli.

Predmeti koji se čuvaju u crkvenom Muzeju mogu se podeliti na: stare umetničke slikarske radove, stare rukopisne i štampane knjige, crkvene tkanine i vez, metalne predmete, bogoslužbene utvari, stari novac, etnografske rekvizite votivnog karaktera, starinsko oružje, rukotvorine duborezačke veštine i zbirku obrađenog kamena.

Najbrojniji predmeti u Muzeju su slikarski radovi domaćih i stranih slikara. Pomenućemo neke: ikone Sv. Đorđa i Sv. Dimitrija, radovi srpskog slikara Longina iz 1578. godine, desno krilo carskih dveri manastira Banje kod Priboja sa likom Sv.

Bogorodice iz XVI veka, Sv. Kirijak Otšelnik remek-delo iz XVII veka, oštećena ikona Sv. Jovana Preteče od Maksima Tujkovića, Sv. Stefan Dečanski, rad baroknog majstora Jovana Hadži-Petrovića iz 1797. godine. Ikone italokritske škole: Deisis – Moljenje, čitav niz ikona Sv. Bogorodice, radovi nepoznatih italokritskih majstora, Poklonjenje mudraca, rad nepoznatog majstora venecijanskog ili dalmatinskog slikarstva itd.

U muzeju se čuva veći broj rukopisnih i štampanih crkvenih knjiga velike istorijske i umetničke vrednosti. Tu je pre svega Sarajevska Krmčija na pergamentu iz prve polovine XIV veka, zatim Siloanovo Jevanđelje kraj XIV veka, Život Sv. Save od Teodosija, prepisao ga dijak Vladislav 1508. godine u Mileševi. Od štampanih knjiga sačuvana su dva Cetinjska oktoiha Đurđa Crnojevića iz 1493/94. godine kao i Psaltir iz manastira Mileševe. Od tekstilnih stvari ima dosta vezova, odeždi od zlatnog brokata, crkvenih draperija, vezenih i tkanih pojaseva sa paftama. Metalni predmeti: okovani krstovi iz XVII i XVIII veka, ručne kadionice, panagijari, petohljebnice, domaća i mletačka kandila. Što se tiče novca u Muzeju se čuva priličan broj sitnog dubrovačkog, turskog, mletačkog i novijeg austrijskog i srpskog novca. Predmeti od drveta i obrađenog kamena su malobrojni.

Prve pisane podatke o Riznici u Sarajevu izneo je Giljferding a prvu monografiju posvećenu Riznici Stare crkve napisao je 1936. godine dr Lazar Mirković, profesor Bogoslovskog fakulteta. Ikone kao i značajne štampane i rukopisne knjige iz Riznice izlagane su u Beogradu i u drugim mestima u zemlji i inostranstvu.


Tekst je preuzet sa sajta MITROPOLIJE DABROBOSANSKE

slika dana:

nosilac projekta:

projekt pordžali:

baner dijaspora.jpg

ministarstvo prosvjete baner.jpg