ILIRSKA IDEJA NA TEMELjIMA SRPSKE SREDNjOVJEKOVNE DRŽAVNOSTI | Plemenito

ILIRSKA IDEJA NA TEMELjIMA SRPSKE SREDNjOVJEKOVNE DRŽAVNOSTI | Plemenito

ILIRSKA IDEJA NA TEMELjIMA SRPSKE SREDNjOVJEKOVNE DRŽAVNOSTI


slike

ILIRSKA IDEJA NA TEMELjIMA SRPSKE SREDNjOVJEKOVNE DRŽAVNOSTI
ILIRSKA IDEJA NA TEMELjIMA SRPSKE SREDNjOVJEKOVNE DRŽAVNOSTI
ILIRSKA IDEJA NA TEMELjIMA SRPSKE SREDNjOVJEKOVNE DRŽAVNOSTI
ILIRSKA IDEJA NA TEMELjIMA SRPSKE SREDNjOVJEKOVNE DRŽAVNOSTI
ILIRSKA IDEJA NA TEMELjIMA SRPSKE SREDNjOVJEKOVNE DRŽAVNOSTI
ILIRSKA IDEJA NA TEMELjIMA SRPSKE SREDNjOVJEKOVNE DRŽAVNOSTI
ILIRSKA IDEJA NA TEMELjIMA SRPSKE SREDNjOVJEKOVNE DRŽAVNOSTI
ILIRSKA IDEJA NA TEMELjIMA SRPSKE SREDNjOVJEKOVNE DRŽAVNOSTI

U zapadnim rimokatoličkim izvorima srednjeg vijeka ali i kasnije, teritorija koju naseljavaju Južni Sloveni na Balkanu nazivana je najčešće Ilirikom ili Ilirijom, a Sloveni na Balkanu nazivani su Ilirima. Od druge polovine XV vijeka rimokatolička crkva počinje da forsira ilirsku ideju u svojim nastojanjima da porimokatoliči cijeli Balkan. Papa Nikola V 1453. godine osniva Ilirski zavod sv. Jeronima u Rimu koji je u početku bio pansion i bolnica za južnoslovenske hodočasnike u Rimu a kasnije služio za obrazovanje budućih misionara koji će širiti rimokatoličanstvo na Balkanu. Sv. Jeronim bio je rimokatolički patron Ilirije.


Grb Dušanovog carstva iz Berlinskog grbovnika

Ilirska ideja bila je možda i najjača među franjevcima rimokatoličke provincije Bosne Srebrne. O tome govore i falsifikovane povelje koje su tobože izdavali kraljevi iz porodice Kotromanić franjevcima iz srednjovjekovne Bosne. Takve falsifikate otkrio je još u drugoj polovini XVIII vijeka franjevac Filip Lastrić, pisac zapažene istorije provincije Bosne Srebrne i jedan od prvih istoričara sa teritorije Bosne i Hercegovine koji se služio metodama bliskim savremenim istoričarima tj. provjerom istorijskih izvora. U svom djelu „Pregled starina Bosanske provincije“ prvi put objavljene 1762. godine, Lastrić osporava  „Dekret“ kralja Stefana Tvrtka koji je on navodno izdao Bosanskoj vikariji, u kojem sebe tituliše za kralja „Raške, Srbije, Bosanaca ili Iliraca, Primorja....“ zato što je isprava datovana „godine Gospodnje 1342“, kada je Bosna bila banovina kojom je vladao Tvrtkov stric ban Stefan II, a Tvrtko je tada bio dječak. Dokument je morao nastati znatno kasnije u vrijeme kada je ilirska ideja bila rasprostranjena među franjevcima i drugim rimokatolicima na Balkanu i šire.

Iako se pod Ilirima često mislilo na sve Slovena na Balkanu, ipak u mnogim dokumentima i drugim spisima pod tim imenom podrazumjevali su se samo Srbi. Tako npr. J. H. baron Bartenštajn u svojoj knjizi „O rasejanom ilirsko-rascijanskom narodu“ iz 1761. godine, Srbe naziva Rascijanima i Ilirima. Fridrih Filhelm fon Tube opisujući Slavoniju i Srem 1777. godine, Ilirima naziva Srbe koji su sa patrijarhom Arsenijem Čarnojevićem pred Turcima izbjegli u Slavoniju i Vojvodinu 1690. godine.


Grb Dušanovog carstva iz Fojničkog grbovnika

Kad smo kod Ilirske heraldike, njeni počeci vezuju se za Petra Ohmučevića Grgurića iz okoline Slanog kod Dubrovnika. Petar ili don Pedro kako je glasilo njegovo špansko ime, bio je u službi španske mornarice u kojoj je dogurao do čina admirala. U svojim nastojanjima da dobije privilegije i plemićki naslov, poslužio se falsifikovanju svoga porijekla predstavljajući sebe kao potomka srednjovjekovne srpske vlasteoske porodice Ohmučević. Zarad toga potrudio se da napravi lažne isprave koje bi posvjedočile njegovo plemićko porijeklo, pa je tako napravio lažne rodoslove i druga dokumenta. Na kraju je španskoj administraciji u Napulju (španska kraljevina je u to vrijeme vladala Napuljem) ponudio je falsifikovani grbovnik koji dokazuju slavnu prošlost Dušanovog carstva i roda Ohmučevića. Originalni Ohmučevićev grbovnik nije sačuvan, ali zato jeste grbovnik Korenić-Neorića za koji se smatra da je prepisan sa originala i da je nastao malo poslije originalnog grbovnika don Pedra. Značajan broj grbova koji se pojavljuju u ilirskom grbovnicima ima istorijsku podlogu i vjerodostojni su, dok ima i onih koji su skroz izmišljeni. Glavni i najveći grb u ilirskoj heraldici jeste izmišljeni grb Dušanovog carstva koji se sastoji iz manjih grbova istorijsko-političkih srednjovjekovnih jedinica: Makedonije, Slavonije, Bosne, Bugarske, Dalmacije, Srbije, Hrvatske, Raške i Primorja, kao i dva manje jasnija grba za koje se veruje da su dinastički grbovi Nemanjića i Kosača. U ilirskim grbovnicima ovaj grb se naziva:“Imperatoris Stephani Stephani Nemagnich Insignia“ u prevodu „grb cara Stefana Stefana Nemanjića“.



Grb Dušanovog carstva iz Modenskog grbovnika

Razvoju ilirske heraldike doprinjelo je i isticanje ilirskog tj. slovenskog jedinstva na  Balkanu, i njegovo suprostavljanje Osmanlijskom carstvu, za koje se neosnovano vjerovalo krajem XVI vijeka da je pred kolapsom i uništenjem. To je doprinjelo i razvoju duhovnog i političkog „slovinskog“ pokreta u krugovima učenijih ljudi, uglavnom rimokatoličkih sveštenika u Dalmaciji, Dubrovniku i Boki Kotorskoj. Bez obzira što je „slovinski“ pokret bio čedo rimokatoličke crkve, svoju istorijsku podlogu je našao u srpskim srednjovjekovnim državama Nemanjića i Kotromanića, pogotovo u Dušanovom carstvu i epskoj tradiciji o srpskim velikašima i junacima.


Naslovna strana Modfenskog grbovnika

Možda baš zato je rimokatoličkim sveštenicima bilo lakše i milije da govore o nekim Ilirima, pozivajući se na stare tradicije rimske pokrajine Ilirik, nego da  govore o Srbima koji su u većini bili pravoslavni koje je trebalo preobratiti u rimokatoličanstvo. Iako se znalo da je car Dušan bio pravoslavac, pri tom borac protiv širenja rimokatoličanstva u njegovoj državi koje je nazivao latinskom jeresi, ipak pokretači slovinskog pokreta nisu mogli da zanemare slavu Dušanovog carstva i tako su njegove tradicije utkali u svoj pokret. Tome je svakako doprinjela i blagonaklonost cara Dušana prema Dubrovniku i gradovima Boka Kotorske, pre svega Kotoru, tako da je on ostao u finom sjećanju među njihovim građanstvom a pogotovo među trgovcima koji su nesmetano trgovali po carskoj Srbiji. Kao zaštitnik srpskih kraljeva iz porodica Nemanjić i Kotromanić u grbovnicima ilirske heraldike navodi se sv. Stefan, a znamo da je on bio zaštitnik porodice Nemanjića dok je kralj Tvrtko u njegovu čast podigao grad nazvavši ga Sveti Stefan a to je današnji Herceg Novi.

IZVORI: Filip Lastrić, Pregled starina Bosanske provincije, Sarajevo 1977; Fridrih Vilhelm fon Tube, Istorijski i geografski opis Kraljevine Slavonije i Vojvodstva Srema kako s obzirom na njihove prirodne osobine tako i na njihovo sadašnje ustrojstvo i novo uređenje u crkvenim, građanskim i vojnim stvarima.

LITERATURA: Aleksandar Palavestra, Ilirski grbovnici i drugi heraldički radovi, Beograd 2010; Aleksandar Palavestra, Izmišljene tradicije: ilirske heraldike, UDK 929.6(497); Nikola Žutić, Rimokatolička crkva i Hrvatstvo, Beograd 1997.

SLIKE GRBOVA PREUZETE SA Wikipedije 

AUTOR: Boris Radaković

slika dana:

nosilac projekta:

projekt pordžali:

baner dijaspora.jpg

ministarstvo prosvjete baner.jpg

Ključne riječi:

Bosna Srbi Grbovi Heraldika